Lezen voor het plezier – of het nu gaat om een klassieker van Jane Austen of het verslinden van een ‘Heartstopper’-strip – houdt volgens deskundigen van de Universiteit van Cambridge (Groot-Brittannië) in het vakblad ‘Psychological Medicine’ verband met een betere geestelijke gezondheid, meer empathie en een lager risico op dementie.
In 2025 publiceerden professor Barbara Sahakian en dr. Christelle Langley van de afdeling Psychiatrie in Cambridge het boek „Brain ‘Boost: Healthy Habits for a Happier Life“ (Brain ‘Boost: Gezonde gewoontes voor een gelukkiger leven). Tijdens het schrijven van dit boek realiseerden ze zich niet alleen hoe groot de voordelen van lezen voor het plezier zijn, maar ook dat er verrassend weinig onderzoek op dit gebied is gedaan.
Voor dit nieuwe project hebben ze de krachten gebundeld met „The Queen’s Reading Room“, de liefdadigheidsorganisatie die door Hare Majesteit de Koningin is opgericht, om in het kader van het Nationale Jaar van het Lezen de voordelen van lezen voor het plezier op elke leeftijd te benadrukken.
Zo stellen professor Sahakian en dr. Langley samen met Vicki Perrin, de directeur van „The Queen’s Reading Room“, in dit overzichtsartikel, gepubliceerd in „Psychological Medicine“, dat het niet uitmaakt wat of hoe we lezen – lezen voor je plezier kan enorme voordelen opleveren, en samen lezen met anderen, of dat nu in een leesclub is of wanneer ouders hun kinderen voorlezen, kan nog grotere voordelen bieden.
Sahakian legt uit: „Lezen is een uitstekende manier om onze hersengezondheid te bevorderen, belangrijke cognitieve vaardigheden te ontwikkelen en ons welzijn te vergroten. Gezien het toenemende bewijs voor de voordelen ervan – met name voor kinderen – zouden we het lezen al vanaf jonge leeftijd moeten stimuleren, maar eigenlijk is het nooit te laat om ermee te beginnen, en het kan een leven lang voordelen opleveren, zelfs op hoge leeftijd.“
Uit enquêtes blijkt dat het leesgedrag bij kinderen en jongeren op het laagste niveau staat sinds het begin van de metingen, met name bij jongens en kinderen uit kansarme milieus. Maar zelfs degenen die aangeven minder plezier in lezen te hebben, erkennen de educatieve waarde ervan: bijna de helft zegt dat het hen helpt nieuwe woorden of dingen te leren.
Enkele van de meest overtuigende bewijzen voor de voordelen van lezen voor het plezier komen uit een onderzoek van dezelfde deskundigen onder meer dan 10.000 jongeren, waaruit bleek dat kinderen die al op jonge leeftijd voor hun plezier begonnen met lezen, voordelen vertoonden, waaronder: een beter concentratievermogen, geheugen en uitvoerende functies, betere schoolprestaties, minder psychische problemen en een gezondere levensstijl, waaronder meer slaap en minder tijd achter schermen.
Dr. Langley merkt op: „Gezien de positieve effecten van lezen voor het plezier op jonge leeftijd, moeten we er alles aan doen om kinderen en jongeren enthousiast te maken voor lezen. Het is belangrijk om iets te vinden wat ze echt leuk vinden, en dat als uitgangspunt te gebruiken. Het lezen van strips en graphic novels zou ook een goede start kunnen zijn, omdat deze minder intimiderend of zelfs minder saai kunnen overkomen dan romans.“
Zoals te verwachten valt, hangt lezen nauw samen met de verbetering van lees- en schrijfvaardigheden, maar ook met prestaties in wiskunde, aangezien lezen en wiskunde gebruikmaken van vergelijkbare cognitieve processen, zoals taalvaardigheden, geheugen en uitvoerende functies. De voordelen beperken zich niet alleen tot kinderen en jongeren.
Verschillende onderzoeken wijzen op talrijke voordelen voor volwassenen, met name wat betreft het welzijn, zoals bijvoorbeeld stressvermindering en meer ontspanning, meer empathie en begrip voor anderen, en een tolerantere houding ten opzichte van verschillende perspectieven.
Lezen heeft zich bewezen als de populairste methode om stress te verminderen: bijna twee op de vijf volwassenen (38 %) kiezen boeken als hun favoriete manier van ontspanning. Uit een neurowetenschappelijk onderzoek, dat in 2024 in opdracht van de Queen’s Reading Room werd uitgevoerd, bleek dat al vijf minuten fictie lezen de stress met wel 20 % kan verminderen, bovendien de concentratie en het probleemoplossend vermogen kan verbeteren en lezers helpt zich minder eenzaam te voelen. Uit een enquête bleek zelfs dat meer mensen boeken als bron van troost gebruikten (35 %) dan wijn (31 %) of een warm bad (10 %). De voordelen kunnen op oudere leeftijd bijzonder belangrijk zijn.
Vrijetijdsactiviteiten die de hersenen stimuleren, met name lezen, worden in verband gebracht met een langzamere cognitieve achteruitgang en een lager risico op dementie bij oudere volwassenen. Zo bleek uit een onderzoek onder bijna 5.500 volwassenen van 55 jaar en ouder dat mensen die vaak activiteiten zoals lezen beoefenden, tijdens een follow-upperiode van vijf jaar een aanzienlijk kleinere kans hadden om cognitieve achteruitgang te ontwikkelen.
Een ander onderzoek toonde aan dat het lezen van kranten, tijdschriften en boeken gepaard ging met een afname van 33 % in het risico om de ziekte van Alzheimer te krijgen. Neuro-imagingstudies tonen een verband aan tussen lezen en verschillen in de hersenstructuur, waaronder: een groter volume en grotere corticale oppervlakten in hersengebieden die betrokken zijn bij taal, leren, emotieregulatie en uitvoerende controle; een sterkere connectiviteit van de witte stof, die de taalverwerking ondersteunt; en een grotere corticale dikte in belangrijke taalgerelateerde hersengebieden.
Hoewel de meeste onderzoeken slechts verbanden aantonen, zijn er steeds meer aanwijzingen voor een causaal verband. Er is aangetoond dat leesinterventies structurele veranderingen in de hersenen teweegbrengen. Zo bleek bijvoorbeeld uit een kleinschalig onderzoek met 11 kinderen met dyslexie in de leeftijd van 7 tot 11 jaar dat een trainingsprogramma van acht weken, gericht op mentale verbeeldingskracht, articulatie en het natekenen van lettergroepen,
lettergroepen en woorden, de leesvaardigheden aanzienlijk verbeterde – en deze verbeteringen gingen gepaard met een toename van het volume van de grijze stof in belangrijke hersengebieden.
Bron: persbureaus
